Z rozprawy Herdera

Ważny wpływ na romantyczne koncepcje historiozoficzne (h i s t o- r i o z o f i a to dziedzina ogólnych rozważań nad przebiegiem procesu dziejowego, sensem historii i prawami jej rozwoju) wywarł Jan Gotfryd Herder (1744-1803), autor Myśli o filozofii dziejów.

Z rozprawy Herdera czerpał romantyzm przez długie lata idee optymistyczne, bowiem rozumiał on dzieje jako ciągłość realizującą stopniowo boski plan. W świecie panuje ład, przyroda jest „wzniosła i piękna”, bogata w sens, artyzm i życie, zaś człowiek posiada „dar rozumu i wolności” – jest osobą współuczestniczącą w dziejach i nastawioną na przetrwanie, gdyż przez swe dzieła tworzy tradycję – „złoty łańcuch kultury”. Celem człowieka na ziemi jest stopniowa humanizacja, ludzkość jest dopiero „pączkiem przyszłego kwiatu”. Fenomen moralny człowieczeństwa realizuje się poprzez, rządy, narody i formy prawa. W ten sposób powstaje nieśmiertelność historyczna człowieka: przekazywanie rzeczy i idei następnym pokoleniom.

Romantycy polscy przejmowali z dzieła Herdera obraz świata wyjaśniający przeznaczenie narodów i jednostek. Rozumieli naród jako jedność pokoleń zmarłych, obecnych i przyszłych, jedność, która jest wartością niezastąpioną, gdyż wyraża „myśl Bożą na ziemi” (Krasiński). Norwid w dialogach Promethidiona rozwinie myśl o ciągłości dziejowej narodu przez tradycję, wskazując na szczególną rolę sztuki i rzemiosła w tworzeniu „łańcucha kultury”. Przed powstaniem listopadowym Maurycy Mochnacki – pierwszy pisarz, który podjął świadomie zadanie uczynienia romantyzmu ruchem intelektualnym – przełożył na język historyczny naukę Schellinga o duchowym charakterze natury, która tworzy łańcuch bytów od martwej materii po świadomość. W dziele

Leave a Reply