W sporze romantyków z klasykami

W sporze romantyków z klasykami zdarzały się obok skrajnych stanowisk również pośrednie. Najważniejszym głosem w rodzaju audiatur et altera pars (’należy wysłuchać też strony przeciwnej’) była wspomniana rozprawa Kazimierza Brodzińskiego, w której autor klasycystycz- nej sielanki Wiesław upomina się o dawne, niesłusznie przez sztukę klasyczną zapomniane wartości literackie, takie jak świeżość wyobraźni czy wpływ rodzimej poezji ludowej. Brodziński nazywa „romantycznym” – a było to słowo jeszcze w Polsce nowe – uczucie, jakie wzbudza każda wielka poezja. Mediatorskie wystąpienie Brodzińskiego, a jeszcze bardziej jego zasługi jako tłumacza nowej literatury niemieckiej (przede wszystkim ulubionej książki romantyków – Cier-pień viłodego Wertera Goethego), także rozwijana przezeń koncepcja narodowości w literaturze, jednej z kluczowych potem kwestii romantyzmu – wszystko to sprawi, że poeci romantyczni, którzy w okresie sporu atakowali go za propagowanie sielskości jako głównej i rodzimej cechy literatury polskiej, z perspektywy czasu będą go uważać za swojego poprzednika.

Tlo polityczno-społeczne i kulturalne. Pierwsze pokolenie polskich romantyków dojrzewa i tworzy w sytuacji historycznej, której początkiem stała się utrata samodzielnego bytu państwowego Polski. Przez pewien czas naród nasz znalazł się w orbicie historii rewolucyjnej i napoleońskiej Francji, przeżył z utworzeniem i rozszerzeniem Księstwa Warszawskiego okres przebudzenia złudzeń niepodległościowych, a po utworzeniu Królestwa Polskiego nie przestawał wiązać nadziei z kolejnymi ruchami wolnościowymi w Europie.

Przedlistopadowy romantyzm rozwijał się w warunkach instytucjonalnych, które były dziełem polskiej elity intelektualnej w okresie względnej swobody politycznej Polaków zamieszkujących pod zaborami na początku XIX stulecia i miały za cel krzewienie i pielęgnowanie kultury narodowej. Były to przede wszystkim uniwersytety: warszawski i wileński, Królewskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, wysoko postawione szkoły średnie – wynik reform Komisji Edukacji Narodowej – a także trwający od czasów stanisławowskich mecenat kulturalny książąt Czartoryskich, którzy czynią z Puław pierwszy ośrodek romantycznego muzealnictwa: zbiór „pamiątek narodowych”.

Leave a Reply