W opozycji do klasycystycznych konwencji

W opozycji do klasycystycznych konwencji i racjonalizmu rozwijał się sentymentalizm. Nazwa prądu pochodzi od angielskiego słowa sen- timent (’czucie, uczucie opinia’), zawdzięczającego tak niezwykłą karierę popularnej powieści Laurence’a Sterne’a Podróż sentymentalna. Główne założenia ideowe prądu kształtowały się na gruncie angielskim i francuskim pod wydatnym wpływem dwóch systemów filozoficznych: em- piryzmu i russoizmu. Filozofia Locke’a, a zwłaszcza jego nauka o doświadczeniu wewnętrznym jako źródle wiedzy, stanowiła podstawę orientacji psychologicznej i refleksji introspekcyjnej. Teoretycznym uzasadnieniem tak charakterystycznej dla sentymentalizmu uczuciowej postawy wobec świata stał się empiryzm Dawida Hume’a, uznający doznania uczuciowe za pierwotny impuls poznawczy, a uczucie sympatii – za źródło moralności. Rousseau dawał najwięcej, a nawet może uchodzić za jednego z twórców kierunku (powieść Nowa Heloiza). Twórca idei „powrotu do źródeł” zwracał uwagę na czułość i dobroć jako pierwotne wartości natury ludzkiej, nie skażonej przez cywilizację. Nieustające przyczyny zła widział w układzie stosunków społecznych i opartej na nich etyce. Rousseau inspirował pisarzy do zwrócenia uwagi na człowieka jako jednostkę przeżywającą podwójny niejako konflikt: wewnętrzny – między pierwotną „naturą” a „kulturą”, oraz zewnętrzny – ze społeczeństwem. Potępienie społeczeństwa mogło rodzić postawę rewolucyjną, zwłaszcza że jednocześnie akcentowany był pogląd o równości wszystkich ludzi, zdolnych do przeżywania uczuć niezależnie od pochodzenia społecznego.

Na gruncie polskim sentymentalizm rozwijał się niemal równolegle do klasycyzmu, co było jedną z przyczyn ich niezbyt konfliktowego współistnienia, a nawet wzajemnego przenikania idei.

Leave a Reply