W okresie oświecenia

Ocena okresu. Literatura oświecenia rozwijała się w warunkach przełomu umysłowego, który doprowadził Jo zasadniczych i trwałych prze- obrażeń świadomości zbiorowej Polaków. W trudnej walce z opozycją wewnątrz kraju i interwencją sił obcych został przezwyciężony konserwatyzm szlachecki. Rzeczpospolita, nie tracąc swej tożsamości historycznej i kulturalnej, stała się krajem otwartym dla nowatorskiej myśli „wieku filozoficznego”. W przeciwieństwie do innych krajów – Anglii, Francji i Niemiec – oświecenie polskie nie stworzyło wielkich syste-mów filozoficznych wydaje się, że abstrakcyjnym ideom nie sprzyjał gorączkowy pośpiech ludzi zaprzątniętych przede wszystkim myślą racjonalnego ułożenia stosunków społecznych i politycznych oraz wychowania światłego człowieka. Stąd też w literaturze polskiego oświecenia dominuje myśl społeczna i pedagogiczna, wsparta praktycznymi propozycjami, a często też konkretnym działaniem. Nie spotykany gdzie indziej w takim nasileniu duch reformy dał Polsce najnowocześniejszy w ówczesnej Europie system oświatowy, dziełem wielkich reformatorów była idea „łagodnej rewolucji”, realizowana w uchwałach Sejmu Czteroletniego.

W okresie oświecenia literatura polska odnowiła związki z prądami europejskimi i rozwinęła typowe dla epoki gatunki literackie. Prądy literackie polskiego oświecenia – klasycyzm, sentymentalizm, rokoka-

– nawiązywały do najważniejszych zjawisk kultury ogólnoeuropejskiej, miały jednak elementy wybitnie polskie i własną dynamikę rozwoju. Literatura oświecenia udoskonaliła polski język poetycki i stworzyła styl nowoczesnej powieści, rozwinęła sposoby zwracania się do ogółu społeczeństwa i kształtowania opinii publicznej (publicystyka i poezja okolicznościowa). Rozwijając się w atmosferze sporów ideowych i artystycznych, stworzyła podstawy polskiej krytyki literackiej (Kazimierz Brodziński). W fazie rozkwitu zdobyła stosunkowo szeroki krąg odbiorców, co stało się trwałym osiągnięciem kultury polskiej. Historyczną zasługą twórców i działaczy społecznych z okresu późnego oświecenia było odnowienie życia kulturalnego po katastrofie państwa.

Leave a Reply