W Niemczech

W Niemczech okres przedromantyczny jest przepojony atmosferą tzw. burzy i naporu (Sturm und Drang) w latach 1767-1785. Był to ruch zdecydowanie opozycyjny wobec kosmopolitycznego i wyrozumowane- go klasycyzmu, a także wobec czułostkowego sentymentalizmu. Pisma młodego Goethego i Schillera, Herdera i Hamanna głosiły jednak szereg haseł wypływających z racjonalistycznego humanizmu XVIII wieku, antydespotycznych i antyfeudalnych. Młodzi pisarze tego nurtu wprowadzają do literatury niemieckiej problematykę historyczną i społeczną w jej ujęciu demokratyczno-plebejskim. Obok tych idei propagują nowe, zapowiadające romantyzm hasła: oryginalności w sztuce i geniuszu twórczego artysty, uczucia i intuicji, wyobraźni i religijności, zwrotu do natury oraz przeszłości narodowej jako źródeł sztuki.

Po okresie burzy i naporu Goethe i Schiller wprawdzie wrócą na pozycje czołowych twórców klasycyzmu niemieckiego, ale na współczesnych będą wpływać najsilniej te właśnie ich dzieła, w których, jak w powieści Cierpienia młodego Wertera i dramacie Götz z Berlichingen Goethego oraz w tragedii Zbójcy Schillera, zawarte zostały idee już romantyczne.

W dziejach romantyzmu niemieckiego można wyróżnić fazę wczesną (Frühromantik), w latach 1797-1801, nazywaną także od głównego ośrodka uniwersyteckiego – romantyzmem jenajskim (drugim ośrodkiem był Berlin). Czołowymi postaciami tego okresu są: bracia Fryderyk i August Wilhelm Schleglowie, Novalis (literacki pseudonim Fryderyka Leopolda von Hardenberg) i Ludwik Tieck. Był to okres narodzin teorii romantyzmu i zdecydowanej dominacji filozofii. Tę pierwszą grupę romantyków po kilku latach rozbiją wydarzenia losowe, a romantyzm niemiecki ożyje z następną generacją poetów w latach 1806- 1815 jako tzw. młodszy lub dojrzały romantyzm (Hochromantik) z ośrodkiem w Heidelbergu. Działali tu piewcy rodzimej przeszłości, noweliści i poeci fantastyczni: Klemens Brentano, Achim von Arnim, Józef von Eichendorff, zaś w Berlinie Ernest Teodor Amadeusz Hoffmann i zbieracze niemieckich baśni bracia Jakub i Wilhelm Grimmowie. Po roku 1815 mówimy już o późniejszym romantyzmie w Niemczech (Spätro- romantik), który zamyka przejście wielkiego poety tego okresu Henryka Heinego na pozycje krytycznej oceny romantyzmu niemieckiego, jako oderwanego od istotnych problemów epoki i w skrajnych formach – nacjonalistycznego (zbiór artykułów Szkoła romantyczna, 1836). Heine, który po roku 1831 przebywa w Paryżu rozwijając ożywioną działalność publicystyczną, zaangażowaną w sprawy polityczne i społeczne, jako ideolog skłania się ku socjalizmowi utopijnemu, jako pisarz – ku realistycznej prozie i poezji satyryczno-polemicznej.

Leave a Reply