Tytaniczny wzór poety-proroka

Tytaniczny wzór poety-proroka, nowego Prometeusza, przewodnika duchowego narodu narzucił całej epoce Mickiewicz. Ideę tę najpełniej wyraził w wykładach paryskich, gdzie rozwinął koncepcję poety jako „człowieka globowego”, wyraziciela zarówno charakteru narodowego, jak dążeń i ideałów ludzkości. Wieszcz miał sprawować duchową władzę nad narodem poprzez poezję, ale za nakaz moralny uważano przede wszystkim czynny udział w walce, czyn tworzył wartość niezwykle cenną, a nawet uświęcającą’ (w romantyzmie dokonuje się utożsamienie przekonań patriotycznych z religijnymi). Jak Mickiewiczowi dodała blasku działalność paryska na emigracji i praca nad utworzeniem Legionu rzymskiego, a Goszczyńskiemu i Mochnackiemu udział w listopadowej kampanii, tak Słowacki i Krasiński przeżyją wewnętrzny dramat związany z nieuczestniczeniem w walce powstańczej i będą, ten brak udziału w różny sposób usprawiedliwiać w swoich utworach. Krasiński w Psalmach przyszłości tym, że pod wpływem otoczenia, zwłaszcza ojca, widział w powstaniu groźbę rewolucji społecznej, której nie akceptował, Słowacki – pokazując w Kordianie, że działalność spiskowa i powstańcza w Polsce była chybionym tworem osobowości chorobliwie rozdartych i słabych, jak bohater dramatu.

Aktywną postawę, jaką powinien zajmować romantyczny poeta wobec współczesnym wydarzeń, nazywamy tyrteizmem, od symbolicznej w sztuce XIX wieku postaci spartańskiego wodza i poety Tyrteusza, który głosił męstwo pojęte jako obowiązek obywatelski i pieśniami zagrzewał wojska do walki. Tyrteizm w literaturze romantycznej oznaczał najwyższy ideał człowieczeństwa: połączenie „twórczości” i „czynu”, oraz głosił tożsamość myśli i działania (M. Janion) te założenia zdecydowanie różnią polski nurt narodowy romantyzmu od kontemplatywno-anali- tycznych natur romantyków zachodnich.

Leave a Reply