Sentymentalizm

Sentymentalizm nie uznawał hierarchii gatunków literackich, miał jednak swoje upodobania czy nawet pewne obsesje (sielanka). Oprócz różnych odmian sielanki konwencjonalnej i realistycznej cenił pieśń, elegię, dumę, a nawet – odę (np. Do wąsów Kniaźnina). Sielanka w szerokim znaczeniu mogła być czystym lirykiem (np. wiersze Karpińskiego do Justyny), utworem dramatycznym (np. Troiste wesele Kniaźnina) lub epickim obrazkiem (Wiesław Brodzińskiego) miała zatem charakter rodzajowy. O jednolitości sielanek decydowała podobna tematyka, specyficzny nastrój, a przede wszystkim idealizacja świata przedstawionego, w czym istotną rolę odgrywał starożytny jeszcze mit arkadyjski, który mówił o szczęśliwych pasterzach żyjących z dala od cywilizacji. W istocie rzeczy była to marzycielska wizja „powrotu do źródeł”, tj. do takiej moralności, jaką dała człowiekowi „dobra” natura. Tak też przedstawiano bardzo odległą od Arkadii wieś polską – chłopską zagrodę na tle ojczystej przyrody, zamieszkałą przez ludzi wrażliwych i łagodnych, kierujących się w życiu uczciwością i sympatią do innych. Kazimierz Brodziński widział w tej zagrodzie coś więcej, bo ostoję narodowych i moralnych wartości (Wiesław), a sielankę uważał za formę literacką odpowiadającą najlepiej narodowemu charakterowi Polaków.

Sielankowy obraz rzeczywistości przenikał niekiedy do dramatu (Kniaźnin, Bogusławski), ukształtowanego w opozycji do klasycystycz- nych podziałów gatunkowych i norm stosowności. Oczywiście sentymentalizm nie mógł przyjąć opartego na kryterium stanowym tradycyjnego podziału bohaterów na tragicznych i komicznych. Głosił bowiem, że jednakowe prawo do wzniosłych przeżyć i szlachetnych uczuć ma każdy człowiek, niżej urodzony jest nawet bliższy naturalnej moralności. Nobilitację literacką takiego bohatera przeprowadził koronny gatunek dramatu sentymentalnego, tzw. drama mieszczańska. Przeżycia „prostego człowieka” (np. kupca, rzemieślnika, urzędnika) koncentrowały się najczęściej wokół konfliktów rodzinnych, stąd takie typy bohaterów, jak: łatwowierny (niekiedy: zbyt surowy) ojciec, marnotrawny syn czy lekkomyślna córka.

Leave a Reply