Sens świata

Przekonanie, że świat zewnętrzny i psychika ludzka przeniknięte są pierwiastkami uczuciowymi, nazywamy irracjonalizmem. Artysta musi dotrzeć poprzez to, co zewnętrzne i skończone (natura), do nieskończoności, poprzez objawy i znaki – do istoty: absolutu, Boga, ducha.

Sens świata uchwycić można bezpośrednio przez uczucie lub intuicję. Romantycy byli przekonani o niewystarczalności rozumu do zrozumienia innych oraz własnego „ja”. Manifestem intuicjonizmu w polskiej literaturze romantycznej były Ballady i romanse Mickiewicza, a szczególnie hasło „czucia i wiary” przeciwstawione „mędrca szkiełku i oku” w programowej balladzie Romantyczność.

Skrajnym przejawem intuicjonizmu była postawa mistyczna, głosząca poznanie bezpośrednie przez religijne przeżycie (za filozofem niemieckim Dawidem Fryderykiem Schleiermacherem, 1768-1834, romantycy pojmowali religię głównie lub wyłącznie jako uczucie, mianowicie doznanie kontaktu z nieskończonością – Bogiem). Elementy mistycyzmu występują u Mickiewicza już w Widzeniu księdza Piotra w Dziadach drezdeńskich, nasilają się w jego późnej liryce kontempla- cyjnej (Liryki lozańskie) jako poczucie tożsamości podmiotu doznającego z naturą i odczucie wieczności. Mistyczna jest także cała późna twórczość Słowackiego, od drobnych liryków aż po próbę stworzenia wielkiego systemu myślowego w Genezis z Ducha – tu spotykamy inną postać mistycyzmu: przenikniętą ambicjami poznawczymi. Mistycyzm jest bowiem nie tylko formą uczuciowości nastawioną na kontakt z Bogiem, ale także jednym ze sposobów poznania prawdy i zdobycia pewności religijnej przez doświadczenie mistyczne.

Leave a Reply