Rozważając pojęcie baroku

Oglądając w taki właśnie rzeczowy sposób i z dystansu epokę baroku oraz dzieła przez nią pozostawione, uwalniamy się od uprzedzenia czy niechęci, widać bowiem, iż dorobek artystyczny i literacki tego okresu lub raczej prądu jest wysoce złożony i zgoła nieschematyczny, w każdym zaś razie nie powinien być określany jako zwyrodnienie stylu klasycznego (grecko-rzymskiego i renesansowego). Jest to bowiem twórczość w całym tego słowa znaczeniu i ze świadomych założeń samodzielna, posługująca się swoistymi, chociaż zazwyczaj nie sformułowanymi programowo zasadami. Znamienne bowiem dla baroku było i to, że posługiwał się, zwłaszcza na terenie literatury, teorią piękna opracowaną przez filozofów renesansowych lub przejętą bezpośrednio od starożytnych. W dobie największego rozkwitu baroku posługiwano się, czytając je zapewne ze zdwojoną uwagą, podręcznikami estetyki klasycznej, a więc znaną w przekładzie łacińskim od roku 1498 Poetyką Arystotelesa i najważniejszą chyba poetyką nowożytną: Juliusza Cezara Scaligera Poetices libri VII (1561). Na tej teorii, zwłaszcza zaś na poetyce wyczytanej z utworów klasyków, budowano niepisaną poetykę barokową. Dużo na-tomiast napisano w tym czasie prac o sztuce wymowy (retoryka) i traktatów poświęconych krasomówstwu, które wskazują niestety na zanik samodzielności: dostarczają one gotowych figur retorycznych, formuł i przykładów, gromadząc na zasadzie dzisiejszego słownika cytatów materiał, po który nie trzeba z twórczym mozołem sięgać do źródeł.

Rozważając pojęcie baroku w szerszym już rozumieniu, jako prądu artystyczno-literackiego, należy podkreślić kilka czynników pozaliterac- kich, ale mających wpływ na proces tworzenia, a więc także odbijających się na formie dzieła. Idzie tu więc przede wszystkim o względną masowość polskiej kultury, a także, w odpowiedniej proporcji, literatury barokowej. Dawniej już wynaleziony, lecz dopiero w dobie baroku masowo wykorzystywany, druk jako środek komunikacji upo- wszechniał coraz intensywniej teksty i ryciny (obrazy), posuwając dalej zapoczątkowany przez renesans lawinowy proces przekazywania informacji.

Leave a Reply