Romantyzm polistopadowy

Romantyzm polistopadowy kontynuuje większość postaw i form pierwszej fazy okresu. Podstawowe założenia estetyczne i światopoglądowe ulegają jednak pewnej ewolucji. Pojawiają się nowe żądania wobec literatury: pierwsze to żądanie „filozoficzności”, które oznacza odwrócenie się od wczesnoromantycznych „urojeń i zmyśleń” ku rzeczywistości, przedmiotowości i prawdzie. W myśl założeń filozofii narodowej postulat ten miał także oznaczać ściślejszy związek artyzmu z życiem społeczeństwa. Pod wpływem wielkich poetów romantycznych, którzy odegrali też ważną rolę w krytyce literackiej okresu, oddziaływając. na odbiorców swoim autorytetem, kulturą literacką i znajomością estetyki, dotychczasowe zbyt wąskie rozumienie narodowości i oryginalności w sztuce jako połączenia rygorystycznej rodzimości z inspiracjami ludowymi zmienia się (w prelekcjach paryskich Mickiewicza, u Słowackiego i Krasińskiego, w kraju w krytyce Dembowskiego) w postulat poezji narodowej i zarazem uniwersalnej, która staje się przewodniczką narodu i ludzkości. Poeta ma być synem swojej ziemi, ale także synem czasu. Poezja jest realną siłą historyczną w życiu narodu, dlatego stawia się jej cały szereg dodatkowych wymagań: udział poety jako duchowego przywódcy w kształtowaniu losów kraju, solidaryzm klasowy, ogólnoludzkie idee i zasięg.

Drugi okres polskiej estetyki romantycznej odrzuca więc, przynajmniej teoretycznie, większość dotychczasowych form poetyckich i postuluje tworzenie – na wzór filozofii – wielkich systemów, literacko- -filozoficznych syntez. Mickiewicz wprowadza w paryskich wykładach pojęcie „eposu słowiańskiego”, który ma być idealnym gatunkiem, ukazującym pełną prawdę dziejową na podstawie doświadczeń wybranego ludu-narodu. Rozumienie ludu poszerza się w literaturze emigracyjnej i odrywa od czysto folklorystycznego czy klasowego znaczenia.

Gatunkiem najbardziej ekspansywnym romantyzmu polistopadowego staje się powieść. Wprawdzie daleka od dynamizmu i nowoczesności wielkich romantycznych powieściopisarzy francuskich: Stendhala i Bal- zaca, forma powieściowa w Polsce wytworzyła i rozwinęła w tym okresie wiele odmian tematycznych: historyczną (Józef Ignacy Kraszewski, Henryk Rzewuski), obyczajową (Józef Korzeniowski, Kraszewski), psychologiczną (Ludwik Sztyrmer), powieść autotematyczną, czyli o artyście (Narcyza Żmichowska). Prżede wszystkim zaś była prozatorską realizacją postulatu swobody formalnej i dominacji pierwiastka autorskiego w narracji, która jest prowadzona jawnie, a często bywa wręcz grą z oczekiwaniami czytelnika.

Leave a Reply