Romantyczna refleksja filozoficzna

Dzieło sztuki nie naśladuje ani nie kontynuuje poprzednich, lecz ma stwarzać nową estetyczną formułę, być niepowtarzalne. Stąd wypływa postulat twórczej oryginalności. Zniesione zostają dotychczasowe zasady podziału literatury na rodzaje i gatunki, postuluje się łączenie i mieszanie różnych pierwiastków w jednym dziele.

Romantyczna refleksja filozoficzna skierowana była ku wnętrzu człowieka, jego przeżyciom, a zarazem na zewnątrz, ku naturze i dziejącym się zdarzeniom, ku historii. Te główne kierunki myślowe spotykamy także w literaturze polskiej okresu romantyzmu.

Nie można pominąć znaczenia poszczególnych filozofów dla sformułowania i rozpowszechnienia romantycznych idei, trzeba jednak podkreślić, że krążyły one często jako anonimowe, w oderwaniu od swoich właściwych twórców, tworząc jeden wspólny filozoficzny język epoki. Tym trudniej w romantyzmie o ścisłą „własność myśli”, że pojęcia filozoficzne przenikały do literatury pięknej, a często były wręcz formułowane przez poetów-myślicieli. Obok naukowego i systemowego spotykamy więc w tym okresie także zmetaforyzowany wykład idei, który trzeba interpretować bardzo ostrożnie. Romantyzm korzystał z wielu różnych doświadczeń filozofii wieków minionych (system platoński, gnoza, mistycy), niemniej prawdziwie „kopernikański przewrót” w filozofii przełomu XVIII i XIX wieku był dziełem uniwersyteckiego myśliciela z Królewca, Immanuela Kanta. Badając władze poznawcze i zasady po-znawania rzeczywistości przez człowieka, głosił on subiektywizm i zjawiskowość całego świata zmysłowego, który zależny jest od poznającego podmiotu. Do wrażeń zmysłowych człowiek bowiem dodaje idealne wyobrażenia, na przykład: przestrzeni i czasu – i poprzez nie odbiera rzeczywistość: rozum ludzki tworzy także pewne idee, przez które próbuje uogólnić całość doświadczenia wewnętrznego i zewnętrznego (idea duszy, wszechświata, Boga). Przewrót myślowy leżał właśnie w Kaniowskim subiektywizmie. Dotąd w filozofii przyjmowano, że poznanie dostosowuje się do przedmiotów, a w systemie Kanta przedmioty zależne są od ludzkiego poznania (W. Tatarkiewicz),

Leave a Reply