Romantyczna koncepcja czynu

Romantyczna koncepcja czynu jest zawarta w obydwu drogach do wolności narodu, jakie wskazywała literatura Polakom w tym okresie: w ideologii głoszącej konieczność powstania narodowego iw mesjanizmie. Mesjanizm, obecny w kulturze polskiej już przed powstaniem listopadowym, miał stać się skutecznym narzędziem pocieszenia po rozbiorach. Wątki mesjanistyczne głosiła już przedroman- tyczna poezja Woronicza: los Polski miał stać się losem Troi, która „na to upadła, aby Rzym zrodziła”. Opatrzność boska ześle narodowi rekompensatę za moment upadku i pozornej śmierci, mesjanizm zatem już w fazie wczesnej naucza, jak pokonać klęskę i ocalić ducha narodowego, z upadku czyni rękojmię odrodzenia: grób Polski stanie się kolebką Polski nowej. W mesjanizmie Mickiewiczowskim pojawia się przekonanie o tym, że porozbiorowe dzieje Polski powtarzają pasję i zmartwychwstanie Chrystusa (Widzenie księdza Piotra w III części Dziadów).

Katastrofa ojczyzny dowodzi jej posłannictwa i wyboru na Mesjasza narodów. Za cenę cierpienia naród polski faktycznie został wywyższony. Mesjanizm jest postawą uniwersalistyczną, głosi kres despotyzmu i odrodzenie całej ludzkości, żąda wprowadzenia do polityki chrześcijańskich zasad moralnych. Element czynny w mesjanizmie stanowi wiara w rychłą przemianę, która dokona się przez czyn wielkiej jednostki lub wybranego narodu (ten aktywistyczny mesjanizm głoszą Księgi narodu polskiego Mickiewicza).

Leave a Reply