Realizacja hasła odrębności narodowej

Na początku XIX stulecia symptomem nowej postawy estetycznej staje się rozróżnienie literatury Południa, wywodzącej się ze starożytności wraz z jej mitologią, czyli klasycznej – od literatury Północy, która pojawiła się w kulturze europejskiej wraz z chrześcijaństwem, wytworzyła własną mitologię (bard Osjan), własnych wielkich twórców (Szekspir) i cechuje się filozoficznością, irracjonalizmem, zainteresowaniem wewnętrznym życiem człowieka. Podział ten, powstały w kręgu estetycznej myśli niemieckiej, stał się popularny w Europie dzięki esejom pani de Stael i oznacza prawdziwą rewolucję zainteresowań. Pod wpływem działalności Herdera następuje zwrot do rodzimej przeszłości i poszukiwania śladów mitologii własnego narodu, przechowywanych w skarbnicy „pieśni gminnej”.

Realizacja hasła odrębności narodowej przejawia się w wielości kulturowej nurtów dojrzałego romantyzmu, potwierdzającej słuszność powiedzenia Norwida, że „każdy naród inną drogą dochodzi do uczestnictwa w sztuce”. W Polsce kult narodowej przeszłości jest niezwykle silny w tym okresie, od zainteresowań „starożytnością słowiańską” (Zorian Dołęga Chodakowski) po rozpowszechnione, zarówno popularne, jak skłaniające się ku naukowości, pasje ludoznawcze w połowie XIX stulecia (Wężyk, Norwid, Kolberg). Romantyczne odkrycie dziejów narodu i ich śladów obecnych we współczesności daje widoczne konsekwencje w sztuce we wszystkich jej dziedzinach. W plastyce powstaje niezwykle silny nurt malarstwa pejzażowego i rodzajowego („soplicowski” malarz Orłowski, grafika Piwarskiego i Oleszczyńskiego), wsparty rozwojem litografii i popularnej ilustracji gazetowej tworzy się ruch starożytnictwa – działalność miłośników rodzimego krajobrazu i zabytków minionej świetności narodu. Na zachodzie Europy, szczególnie w Anglii, w drugiej połowie wieku XVIII popularne stały się „malownicze” wędrówki i większe podróże, których plonem były akwarele i szkice pejzażowe oraz notaty i dzienniki tych peregrynacji. Romantyczna podróż oznaczała nie tylko zainteresowania historyczno-obyczajowe krajem rodzinnym, ale także zamiłowanie do egzotyki, szczególnie orientalnej.

Leave a Reply