Pytaniem nurtującym historyka literatury

Pytaniem nurtującym historyka literatury lubiącego mieć przed oczyma również i dzieje sztuki jest kwestia, czy w kulturze barokowej, konkretnie zaś na obszarze baroku polskiego, istniał i objawiał się związek pomiędzy poezją a malarstwem, rzeźbą i architekturą. Wiadomo bowiem, iż właśnie estetyka barokowa określała wspólnotę i pokrewieństwo rozmaitych dziedzin twórczości, uważając, jak powiedzieliśmy już poprzednio, obraz za podstawową i jakby ogólną jednostkę znaczeniową wypowiedzi. Była to idea wywodząca się z renesansowego zainteresowania symboliką scen mitologicznych sztuki starożytnej oraz tajemnym sensem hieroglifów i znaków magicznych, którym humaniści renesansowi po-święcali z pasją wiele dociekań, wierząc pod wpływem przypomnianych koncepcji neoplatońskich w istnienie ukrytej przed oczyma profanów wiedzy wtajemniczonych. Można więc powiedzieć, iż było to swoiste odrodzenie symbolizmu średniowiecznego, z tym jedynie, iż w średniowieczu cała natura jawiła się oczom ludzkim jako zbiór znaków kierujących myśli ku rzeczywistości nadprzyrodzonej, natomiast renesans i barok poszukiwały ukrytych związków pomiędzy przedmiotami i znakami świata realnego, pomiędzy sferą idei a poziomem rzeczy.

Renesansowa emblematyka, tj. sztuka łączenia tekstów literackich (zazwyczaj epigramatów dwu- lub czterowierszowych) z odpowiadającą znaczeniowo ryciną i z takąż samą sentencją, zapoczątkowana w pierwszej połowie XVI wieku przez Włocha Andrea Alciatiego, rozwinęła się żywiołowo w wieku XVII i usystematyzowała zarazem w osobliwy język wypowiedzi artystycznej. Poza tym najdobitniejszym przykładem barokowego współoddziaływania literatury i sztuki należy jeszcze wskazać wyraźne związki, a przynajmniej analogie, pomiędzy plastyką a epiką. Historyk sztuki podkreśla mianowicie „narracyjność” kompozycji obrazów rodzajowych i przede wszystkim scen historyczno-mitologicznych, a nawet barokowych portretów czy „martwych natur” przedstawiających z zamiłowaniem do szczegółu i naturalizmu wygląd ludzi i rzeczy. Czytelnik zaś barokowego tekstu narracyjnego (więc eposu rycerskiego, „romansu” poetyckiego i innych gatunków zawierających rozwinięte partie opisowe) dostrzega z łatwością malowniczość przedstawień literackich ukazujących sugestywnie i szczegółowo barwy, grę świateł i cieni, plastykę kształtów, perspektywę, gwałtowność ruchu, przede wszystkim zaś różnorodne skutki oddziaływania iluzji, mylących widza upiększeń i czarujących pozorów.

One Response to “Pytaniem nurtującym historyka literatury”

Leave a Reply