Problem, czym jest oświecenie

Nazwa, pojęcie i czas trwania okresu. Nazwa „oświecenie” wywodzi się od prastarej i rozpowszechnionej w różnych kulturach metafory światła, znanej zwłaszcza z języków wierzeń religijnych. W Biblii światłość przeciwstawiona ciemności oznacza przymioty boskie, tj. dobro i mądrość, udzielane ludziom w drodze łaski uświęcającej. Świeckie rozumienie antytezy światła i ciemności znała już starożytna szkoła stoików, do której nawiązywała filozofia XVI i XVII wieku (Filip Melanch- ton i René Descartes zwany Kartezjuszem), tworząc teorię światła naturalnego jako wrodzonej właściwości umysłu. Nazwa „oświecenie” powstała w Niemczech (Aufklärung) i już w XVIÏI wieku rozpowszechniła się na inne obszary językowe. Mniej popularne były jej synonimy: używany w Anglii „wiek rozumu” i we Francji „wiek filozofów” (lub „wiek filozoficzny”). W piśmiennictwie polskim XVIII wieku najczęściej używano nazwy „oświecenie” jej etymologię tak starał się określić Franciszek Salezy Jezierski: „Od tego wyrazu zrobiono przenośne znaczenie oświecenia do rozumu ludzkiego, gdzie prawda ma być jak ogień, a poznawanie prawdy – jak światło ognia”.

Problem, czym jest oświecenie, żywo interesował ludzi epoki filozofów, odznaczającej się wysokim stopniem samoświadomości teoretycznej. Przede wszystkim zdawano sobie sprawę z przełomowego charakteru epoki kierowanej przez „oświecony” rozum, który miał być niezależnym od objawienia źródłem wiedzy o święcie i surowym sędzią wszystkiego, co przekazywała tradycja. Pod koniec wieku zabrał w tej sprawie głos najwybitniejszy filozof tych czasów, Immanuel Kant.

Leave a Reply