Poetyka normatywna

Poetyka normatywna przyjmowała zarówno starożytną teorię trzech stylów (wysokiego, średniego i niskiego), jak ogólny podział twórczości słownej na poezję i wymowę (proza znajdowała się poza jej zasięgiem). Normy postulowane w poetykach również miały swoje źródło w dziełach teoretyków starożytnych. Jedna z fundamentalnych nawiązywała do zasady decorum i określała warunki stosowności (przystojności) utworu literackiego, na przykład zgodność stylu i treści (gatunku i tematu). „Nieprzystojne” mogło być wszystko: zbędne nagromadzenie szczegółów w opisie literackim, mieszanie stylu wysokiego z niskim, „przysadne” zawiłości fabuły. Jeszcze dawniejsze tradycje miała klasycystyczna zasada harmonii, nawiązująca do estetyki pitagorejczyków (od VI wieku p.n.e.), którzy ład i proporcje uznawali za istotę piękna („piękno leży w liczbie”). Postulat harmonii odnosił się szczególnie do kompozycji dzieła, regulował proporcje między częściami utworu a całością. Nie znaczy to, że miał zasięg ograniczony: podzielność i jasność każdego układu w dziele literackim były uważane za niezbędny warunek piękna. Norma jasności odnosiła się zwłaszcza do sfery języka i stylu, przeciwstawiała się barokowej koncepcji języka poetyckiego, głównie zawiłościom składniowym i makaronizowaniu. Nadmierne używanie wyrazów obcych było surowo krytykowane, jako przejaw „przysady” i dowód niedostatecznej znajomości mowy ojczystej (Dmochowski). Troska o poprawność i ko-munikatywność języka narodowego miała oczywisty związek z oświeceniową ideą popularyzacji wiedzy, a zwłaszcza z programem „naprawy społeczeństwa”. Panował pogląd, że sztuka słowa jest znakomitym środkiem wychowawczym.

Leave a Reply