Po wojnie barskiej i tragedii pierwszego rozbioru

Jako pismo literackie, organ obiadów czwartkowych trafiał do wąskiego stosunkowo kręgu wykształconych czytelników, podczas gdy do ogółu społeczności szlacheckiej przemawiała raczej literatura opozycyjna. Ludzie „wieku filozoficznego” nie oczekiwali łatwych sukcesów w walce z – jak mówiono – „fanatyzmem i przesądami”. Zdawali sobie z tego sprawę, że dydaktycznie ukierunkowana literatura, teatr czy nawet publicystyka mają ograniczony zasięg oddziaływania i że o sukcesach będzie można mówić dopiero z perspektywy następnego pokolenia. Myślenie kategoriami przyszłości czyniło szczególnie aktualną sprawę wychowania młodzieży. W Polsce postanowiono ten problem rozwiązać kompleksowo i zgodnie z przyjętymi zasadami polityki kulturalnej państwa. „Doskonalszą potomność” miała przygotować powołana w 1773 roku Ko- nictwa, który mógł być od razu wprowadzony w życie dzięki przejęciu majątków zniesionego zakonu jezuitów, urealniało wizję „oświeconego społeczeństwa” mimo rozlicznych trudności. Niewystarczająca liczba kwalifikowanych nauczycieli, brak nowoczesnych podręczników, opór ze strony kół konserwatywnych – to tylko niektóre przeszkody. O powodzeniu decydował udział coraz liczniejszej grupy oddanych sprawie działaczy oświatowych (zwłaszcza Ignacego Potockiego, Grzegorza Piramowicza., Hugona Kołłątaja), sprzyjała~reź’ormie atmoileraidynamicznie rozwijającego się ruchu umysłowego.

Po wojnie barskiej i tragedii pierwszego rozbioru rozpoczął się kilkunastoletni okres względnego spokoju na arenie politycznej. Dzięki temu można było przyspieszyć rozwój gospodarczy kraju, zwłaszcza zaś jego stolicy. Ludność Warszawy w ciągu trzydziestu lat panowania Stanisława Augusta powiększyła się z 30 do 120 tysięcy, a związane z rozwojem miasta przemiany społeczne doprowadziły do uformowania się nowych środowisk kulturalnych: mieszczaństwa i inteligencji.

Leave a Reply