Wiek XIX

Wiek XIX przyniósł zarówno ilościowy wzrost powieści, jak rozwój dalszych jej odmian. Szczególnie żywe reakcje czytelników budziła powieść sentymentalna (tzw. czuła), ‚ dla której źródłem inspiracji były Nowa Heloiza Rousseau oraz Cierpienia młodego Wertera Goethego. Fabuła takiej powieści osnuta jest na dziejach „miłości dwojga kochanków”, trudnej i nieszczęśliwej, bo rozwijającej się wbrew ustalonemu porządkowi społecznemu (nierówność stanowa kochanków) i obyczajowemu (np.

Read the rest of this entry »

Przestrzeń i jej otchłanna nieskończoność

Tym bardziej nie dziwi czytelnika tekstów np. Mikołaja Sępa Sza- rzyńskiego, iż pojawiła się w nich jakby tęsknota za odnowionym i wyraziście sformułowanym systemem religijno-filozoficznym, wyrażona zresztą bardzo niejasno i niepewnie. Uderza mianowicie zagubienie podmiotu lirycznego w rzeczywistości, która wydaje się obca i niezrozumiała, paradoksalna i zaskakująca obserwatora swoją złożonością, a przede wszystkim nieskończonością.

Read the rest of this entry »

Sens świata

Przekonanie, że świat zewnętrzny i psychika ludzka przeniknięte są pierwiastkami uczuciowymi, nazywamy irracjonalizmem. Artysta musi dotrzeć poprzez to, co zewnętrzne i skończone (natura), do nieskończoności, poprzez objawy i znaki – do istoty: absolutu, Boga, ducha.

Sens świata uchwycić można bezpośrednio przez uczucie lub intuicję. Romantycy byli przekonani o niewystarczalności rozumu do zrozumienia innych oraz własnego „ja”. Manifestem intuicjonizmu w polskiej literaturze romantycznej były Ballady i romanse Mickiewicza, a szczególnie hasło „czucia i wiary” przeciwstawione „mędrca szkiełku i oku” w programowej balladzie Romantyczność.

Read the rest of this entry »

Sarmatyzm

Jednym z ważnych wyznaczników sarmatyzmu była także religijność, oddziaływająca, jak powiedziano, na zasadzie ideologii, a trady- cjonalistyczne do niej przywiązanie wzmogło się jeszcze bardziej w okresie dla niepodległości państwa szczególnie niebezpiecznym, tj. w czasie wojen kozackich oraz w dobie „potopu” szwedzkiego. Podkreślenie w tym miejscu ujemnego wpływu tych wojen na literaturę i życie umysłowe byłoby banałem. Można tylko Read the rest of this entry »

Dramat insurekcji listopadowej

Po upadku powstania listopadowego spora część literatury, nawet tzw. nurtu rozrachunkowego, będzie głosić z entuzjazmem piękno walki wyzwoleńczej (Reduta Ordona Mickiewicza, Sonety wojenne Gar- czyńskiego, Powstanie narodu polskiego Mochnackiego), chociaż gorzka świadomość klęski, a zwłaszcza samotności i izolacji w społeczeństwie, jaką przeżyli spiskowcy i powstańcy, sprawi, że w dyskusji nad formą przyszłego powstania romantycy zwrócą się ku hasłom solidarności społecznej, rozumianej częściej jako patriotyczny postulat „powstania całego narodu” niż jako dosłowne wskazanie na masy ludowe jako motor i cel postępu społecznego.

Read the rest of this entry »

Okres zamykający barok polski

Za panowania tego monarchy barok polski okrzepł i stał się nurtem nabierającym powszechnie zasadniczego znaczenia. Na czasy następcy Zygmunta, jego syna Władysława IV, przypadł krótki rozkwit kultury i literatury barokowej, stłumiony jednak nieodwracalnie wojnami kozackimi, zwłaszcza „potopem” szwedzkim (1655-1660) w żałosnym, ale i heroicznym dla narodu okresie panowania Jana Kazimierza. Czasy Władysława IV były zresztą nie mniej niespokojne niż panowanie Zygmunta III, dlatego też barok polski od swego zarania nabierał cech „kultury międzywojennej”, równie łatwo ulegającej powszechnym lękom jak euforii, od rycerskiego wyrzeczenia się i od ascezy przenoszącej się prędko ku dworskiej zmysłowości. Te również okoliczności nadały barokowi polskiemu swoisty charakter „kultury sarmackiej”, której szczytowy rozkwit nastąpił w drugiej połowie XVII wieku, zwłaszcza za panowania Jana III Sobieskiego (1674-1696).

Read the rest of this entry »

Kategorie
Literatura
    System reklamy Test