Okres rozrachunkowy po powstaniu listopadowym

Okres rozrachunkowy po powstaniu listopadowym trwał piętnaście lat, zamyka go rewolucja krakowska w roku 1846. Spiskowcy w kraju działają w tym czasie w kręgu ideologii emigracyjnej TDP, które przysyła emisariuszy i zakłada filie (Centralizacja Poznańska TDP Karola Libelta). Wielki wpływ uzyskuje późniejszy dyktator powstania styczniowego Ludwik Mierosławski, przedstawiciel pragmatycznie nastawionej „demokracji wojującej”. Krajowe, już drugie pokolenie romantyków warszawskich, lwowskich, krakowskich i poznańskich głosi z nową siłą potrzebę czynu i wiarę w przyszłą wolność narodów, którą wywalczyć ma lud „rękami czarnymi od pługa” (Gustaw Ehrenberg Szlachta w roku 1831). Entuzjaści myśli demokratycznej: Seweryn Goszczyński i cały krąg galicyjski Stowarzyszenia Ludu Polskiego, Gustaw Ehrenberg, Henryk Kamieński, a przede) wszystkim Edward Dembowski – głoszą moralną wyższość ludu nad szlachtą, którą obciąża wina historyczna. Nowy tyrtejski obowiązek poetów ma polegać na wypowiadaniu pragnień i dążeń ludu oraz na porwaniu go do walki przez osobistą pracę agitacyjną. W literaturze drugiego pokolenia romantycznego pojawi się częsty motyw krzywdy i zemsty ludu (Kraszewski Ulana, Woi- ski-Moniuszko Halka). Radykalizm społeczny w kraju i na emigracji kon-tynuował jedną z naczelnych myśli polskiego romantyzmu, jaką było przekonanie o tragicznej sprzeczności „Polski szlachty” i „Polski ludu- -narodu”. Myśl tę lapidai’nie wyraził Słowacki w koncepcji „czerepu rubasznego” i „duszy anielskiej” (Grób Agamemnona), a także Mickiewicz w porównaniu narodu polskiego do lawy, pod której „plugawą” skorupą gore „wewnętrzny ogień” (Dziadów część III). Ciosem dla ideologii ra- dykalno-społecznej była klęska powstania krakowskiego w roku 1846 i chłopska rabacja pod wodzą Jakuba Szeli.

Leave a Reply