Odkrywcze zastosowanie pryzmatu

Romantyzm polistopadowy kontynuuje większość wspomnianych form lirycznych. Na uwagę zasługuje rozwój wielkiej formy poematu, przede wszystkim poemat dygre s y j n y, którego arcydziełem jest Beniowski Słowackiego. Poemat dygresyjny jest formą typowo romantyczną, bo synkretyczną pod względem rodzaju (synkretyzm to łączenie różnorodnych elementów gatunkowych), jako utwór zarazem epicki i liryczny. Podstawowym żywiołem tego typu poematu jest ironia romantyczna, czyli wyraz sprzeczności między artystą a światem, między fikcją a rzeczywistością. Pierwiastek epicki stanowi w poemacie historyczno-roman- sowa fabuła liryczny – dygresje odautorskie. Poemat łączy też wiele różnych nastrojów – od wspomnień osobistych (nostalgia) przez patos artystycznego credo do sarkazmu i ferworu polemicznego. Różnorodność dygresji oznacza dążenie poety do najwszechstronniejszego wypowiedzenia się, czyli do ideałów romantycznych: swobodnej ekspresji i bogactwa przeżyć.

Odkrywcze zastosowanie pryzmatu fantazji do spojrzenia na historię rozwinie Słowacki w wielkiej formie poematu historyczno- -fantastycznego w Królu-Duchu. Artysta szuka sensu dziejów ujawnianego przez poezję i wizyjność, wciela się w utwór jako rewelator prawdy o przeszłości, daje wyraz romantycznej odmianie mitu w zatarciu granic rzeczywistości i wyobraźni, tego co indywidualne i zbiorowe. Wy- razem poetyckiej wizji jest także Bema pamięci żałobny rapsod Norwida, Przedświt Krasińskiego, a przede wszystkim swoista religijno-sym- boliczna interpretacja historii w Nie-boskiej komedii.

W okresie emigracyjnym literatura polska, zarówno w poezji, jak i w prozie, zwróci się ku formom i językowi literatury religijnej. Gatunki hymnu, chorału i psalmu będą popularne w późnej literaturze krajowej (Kornel Ujejski) ze względu na jej dawne pokrewieństwa z muzyką. Stylizacja na język biblijny i modlitewno-katechizmowy jest widoczna u Mickiewicza w okresie mesjanistycznym oraz w późnej twórczości Słowackiego, nadając głoszonym tam prawdom rangę objawienia.

Leave a Reply