Nurty odrębne od klasycyzmu

Nurty odrębne od klasycyzmu, wiążące się z estetyką sentymentalną i preromantyczną, miały zasięg znacznie skromniejszy, chociaż wyrażały doniosłe zmiany w kulturze oświecenia. Russowska zasada „powrotu do źródeł” inspirowała budowniczych, szukających jakiegoś wyrazu współżycia człowieka z naturą. Obiektem spełniającym te oczekiwania miał być ogród angielski, ukształtowany według estetyki sentymentalnej, a więc z przydaniem takich elementów, jak: wyspa topolowa z grobowcem Rousseau, Pola Elizejskie, chatka pustelnika, kamień z wyrytym napisem, samotne drzewo. Świeżo importowany z Anglii neogotycki pawilon (np. Puławy Czartoryskich) stanowił swego rodzaju prowokację w epoce kultu starożytności. Racjonalistyczne i klasycyzują- ce oświecenie jednoznacznie oceniało średniowiecze jako epokę dzikości i fanatyzmu, powstałą na gruzach zniszczonego przez barbarzyńców świata antycznego. Styl gotycki był synonimem złego smaku, barbarzyństwa w sztuce. Jeszcze w wydanej w 1820 roku satyrycznej powieści Stanisława Kostki Potockiego Podróż do Ciemnogrodu przysłowiową krainę głupoty zdobią strzeliste wieże gotyku. Zwrot nastąpił w Anglii w drugiej połowie XVIII wieku, wiązał się zarówno z nowym odczytaniem historii, jak z poszukiwaniami nowych wartości moralnych i estetycznych. W rezultacie barbarzyńska kraina gotyku stawała się światem coraz bardziej fascynującym tajemniczością, prostotą obyczajów, surowością etosu rycerskiego. Pojawienie się mody na gotyk w momencie rozkwitu klasycyzmu można częściowo tłumaczyć przekorą upodobań, tkwiły w tym jednak zalążki przełomu ideowego i artystycznego.

Nieco inaczej niż w architekturze i w sposób mniej wyrazisty kształtowały się style i nurty w sztukach plastycznych oświecenia polskiego. Przede wszystkim plastyka (zwłaszcza grafika i malarstwo) miała znacznie silniejsze związki z tendencjami ideowymi epoki, co szczególnie uwidoczniało się w zainteresowaniu artystów pewnymi tematami. W rzeźbie dekoracyjnej przeważały formy rokokowe i klasycyzujące, przy czym zawsze obecne były tematy antyczne (zwłaszcza mitologiczne) i historyczne. Rzeźba figuralna, którą reprezentują dwaj królewscy artyści, Andrzej Le Brun i Jakub Monaldi, chętnie nawiązywała do późnego baroku, co zresztą było zgodne z estetyką klasycyzmu stanisławowskiego.

Leave a Reply