Narodowa epopeja Mickiewicza

Te przesłanki w połączeniu z młodzieńczymi wpływami poezji Byrona i powieści Scotta ukształtowały formę Pana Tadeusza, w której panuje klimat tęsknoty za ojczyzną i zarazem „krajem lat dziecinnych” dojrzałego, doświadczonego przez los poety. Ten „liryzm żalu” jest podstawową tonacją emocjonalną utworu, zabarwioną partykularnym patriotyzmem znad „domowej rzeki” – Niemna, spotęgowaną uczuciowo witalizmem biologicznym opisów przyrody. W Panu Tadeuszu Mickiewicz zrealizował najpełniej postulat syntezy sztuk, łącząc w języku poetyckim elementy kolorystyczne i muzyczne, które są tu świadomym środkiem artystycznym wskazującym na siłę i zmysłową szczegółowość pamięci artysty, podsycanej przez tęsknotę.

Narodowa epopeja Mickiewicza jest najlepszym przykładem silnego w romantyzmie (nie tylko na obszarze prozy] nurtu poznawczo-społeczne- go. Nawiązując do przemijającej epoki „kontuszów, żupanów i pasów słuckich” i pokazując „ostatnie egzemplarze” obyczaju i charakteru (Pigoń) dawnej Polski, daje poeta wyraz także zainteresowaniom etnogra- ficzno-historycznym i włącza się w nurt „odnowionego” historyzmu romantycznego z jego antykwaryczno-zbierackimi pasjami.

Inną wielką formą literacką okresu romantyzmu, którą wielu twórców i krytyków uznawało za najwyższą realizację założeń epoki, był dramat, a szczególnie tragedia romantyczna. Kolejny gatunek wymagający pierwszorzędnego artyzmu. W pełni zrealizował jego założenia Słowacki, co wzbudziło podziw Norwida wyrażony w odczytach paryskich o twórczości autora Lilii Wenedy. Tragedia romantyczna – świadomie nawiązująca do cech dramatu Szekspirowskiego (Balladyna) oraz tego gwałtownego otwarcia formy dramatycznej, którego dokonał Mickiewicz swoimi Dziadami – w sposób już bezdyskusyjny i jako rzecz oczywistą wprowadza przełamanie jedności klasycznych oraz łączenie pierwiastków niejednorodnych: tragicznego patosu z humorem, tematu historycznego ze światem fantastycznym, wzniosłości z trywialnością, daje zatem wyraz wszystkim romantycznym przejawom swobody twórczej. Fantastyka w tej tragedii jest dowodem i utwierdzeniem subiektywizmu romantycznego (Wyka) i realizuje organiczny dla romantyków związek historyzmu z fantazją, o którym powiedział August Wilhelm Schlegel: „Historyk to zwrócony ku przeszłości prorok”.

Leave a Reply