Inną cechą romantycznego ironisty jest

Jeden z twórców wczesnego romantyzmu jenajskiego, Fryderyk Schlegel (1772-1829), z nauki Fichtego wyprowadzi zasadę kreacjo- nizmu i pojęcie ironii romantycznej, niezwykle ważne dla estetyki omawianego okresu. Twórcza wolność indywiduum jako potęga, której artysta jest świadom, doznaje bolesnego zderzenia z daleką od ideału rzeczywistością. Artysta usiłuje wznieść się ponad życie, upojony własną możliwością twórczą odrzuca wszystkie prawa i normy, z poczuciem wyższości zaznacza własną władzę nad dziełem, które w każdej chwili może zmienić lub zniszczyć. Daje odczuć odbiorcy świadomą fikcyjność, umowność dzieła, to, że jest ono „oszukiwaniem” samego siebie, formułą magicznego zaklęcia rozdartej rzeczywistości.

Inną cechą romantycznego ironisty jest lubowanie się w sprzecznościach i zestawianie jakości biegunowo różnych. W polskiej literaturze romantycznej koncepcję ironii reprezentuje forma poematu dygresyjnego (Beniowski Słowackiego), w której epicka treść – dzieje bohatera – staje się pretekstem do gry swobodnych skojarzeń i wtrąceń rozbijających tok opowiadania. W myśl zasad ironii romantycznej Słowacki wprowadza groteskę do tragedii Balladyna (groteska w znaczeniu literackim to celowa niejednolitość nastroju, pomieszanie tragizmu z komizmem, błazenady z patosem, trywialności z wzniosłością oraz przenikanie się różnych porządków: fantastycznego, historycznego, psychologicznego – „absurdalne” z logicznego punktu widzenia). Intelektualną formę tej postawy estetycznej, jaką jest ironia, reprezentuje poezja Norwida.

O jedności świata realnego i idealnego wypowiadał się także, inny twórca szkoły romantycznej, główny przedstawiciel tzw. niemieckiej filozofii natury, Wilhelm Schelling. Wprowadził on do filozofii romantyzmu pojęcie absolutu, czyli jedynego bytu. Część widzialna tego bytu to przyroda, zaś niewidzialna – to duch. Natura i sztuka, mając tę samą, mianowicie duchdwą, istotę, są w równym stopniu twórcze i żywe. Schelling rozwija ideę spirytualizmu, a jego koncepcja natury jako sfery ducha miała doniosłe znaczenie dla rozwoju takich postaw i haseł w literaturze romantycznej, jak: irracjonalizm, wyobraźnia i fantastyka, funkcjonujących zresztą głównie poza formułami filozoficznymi jako popularne przeświadczenia.

Leave a Reply