Ikonograficzny program króla

Ikonograficzny program króla ważną rolę przypisywał tematyce historycznej. Sztuka miała sławić świetne tradycje państwowości polskiej, a także uzasadniać słuszność programu cywilizacyjnego „oświeconych”. Idee „państwowego” historyzmu skonkretyzowały się najwyraźniej w ma- larsko-rzeźbiarskim wystroju Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego. Zdobiły ją popiersia sławnych Polaków (wykonane przez Le Bruna) oraz cykl sześciu obrazów pędzla Bacciarellego, które przedstawiały cywili-zacyjne czyny poprzedników Stanisława Augusta (np. Kazimierza Wielkiego przyjmującego skargi chłopów i zlecającego budowę miast). Jedyny obraz batalistyczny wyobrażał Sobieskiego pod Wiedniem, ale ten temat wiązał się z aktualną polityką króla wobec Rosji i Turcji. Oficjalna ikonografia przedstawiała historię w sposób uroczysty, bohaterów ustawiała w charakterystycznych pozach, nadając scenom sens alegoryczny. Inaczej natomiast widział przeszłość Norblin, który w rysunkach i ilustracjach (np. cykl do Myszeidy Krasickiego), nierzadko zabarwionych humorem, zwracał uwagę na realia obyczajowe, ceniąc sobie szczególnie historyczną anegdotę.

W historycznej ikonografii oświecenia był to raczej odosobniony sposób widzenia przeszłości. Temat historyczny stawał się bowiem coraz bardziej manifestacją uczuć patriotycznych, w czym grafika i malarstwo znacznie wyprzedziły literaturę. Odnosi się to szczególnie do cykli narracyjnych, tj. chronologicznego zestawu obrazów poświęconych czynom wybitnych reprezentantów narodu. Po Bacciarellim podjął ten temat Franciszek Smuglewicz, dając wyraźnie już inspirowany przez gotycyzm cykl obrazów odnoszący się do Piastów. Malarz ten ukazywał sceny tłumne, „narracyjne”, bohaterów średniowiecznych wyposażał w charakterystyczne dla okresu sarmackiego szczegóły fizjonomii i stroju. Teatralne pozy i gesty miały wzbudzać uczucie patriotycznego uniesienia. Po utracie niepodległości ikonografia historyczna (zwłaszcza ilustracja) służyła celom wychowania w duchu patriotycznym, podobnie jak literatura uczyła historii ojczystej. Literacką koncepcję opowieści o bohaterach narodowych stworzył Julian Ursyn Niemcewicz pisząc cykl Spieioów historycznych (1814). Dzięki staraniom autora i jego przyjaciół edycja została ozdobiona wieloma ilustracjami, a do tekstów dodano melodie. Większość rycin wykonały „damy z towarzystwa” (min. Ewa Sułkowska, Laura Potocka i Cecylia Dembowska), widząc heroiczną przeszłość Polaków w nieco sentymentalnej konwencji „czułego serca”. Edycja Śpiewów historycznych to przykład współdziałania literatury, sztuki i muzyki, które w myśl intencji autorów miały służyć temu samemu celowi: wychowaniu patriotycznemu.

Leave a Reply