Historyczne warunki

Historyczne warunki, w jakich rozwija się literatura polskiego romantyzmu, powodują, że jej najważniejszym postulatem staje się w tym okresie patriotyzm. Jest on przede wszystkim wewnętrzną formą uczuciowości romantycznej. Mickiewicz w postaciach Konrada Wallenroda i Gustawa-Konrada tworzy typ bohatera, który powiada: ,,ja i ojczyzna to jedno”, i który nie może znaleźć szczęścia w domu, w ognisku rodzinnym, ,,bo go nie było w Ojczyźnie”.

Patriotyczna służba polskiej literatury okresu romantyzmu spowodowała, że nie wystąpił w niej w takiej formie, jak w pozostałych literaturach europejskich, lub też został przezwyciężony typowy wczesno- romantyczny indywidualizm rozumiany jako poczucie sprzeczności i nie- pogqdzenia się ze światem. Spowodowało to zwrot jednostki ku jej własnemu wnętrzu, zasklepienie się w nieustannej analizie własnych przeżyć i różne formy ucieczki od rzeczywistości: od nostalgicznej podróży bohaterów Byrona przez ucieczkę w świat książek i marzeń aż po samobójstwo młodego Wertera.

W utworach polskich romantyków taka postawa oznacza jedynie kryzys duchowy młodzieńca szukającego celu w życiu, stan psychiczny przed wyborem właściwej drogi. Bohater przezwycięża jednak ten stan w imię wartości ponadindywidualnych – społecznych i narodowych, a jego bunt, wynikły z poczucia nieprzystosowalności marzeń i rzeczywistych warunków życia, realizuje się w wystąpieniu w imię zbiorowości. Romantyzm polski stworzył modelową, mającą liczne kontynuacje, literacką sytuację przemiany duchowej jednostki, która rezygnuje z osobistego szczęścia w imię obowiązku patriotycznego, stając się – mniej lub bardziej dosłownie – nowym, pełniejszym człowiekiem (Alf – Konrad Wallenrod, Gustaw – Konrad, Jacek Soplica – Robak).

Leave a Reply