Główne graniczne daty romantyzmu

Główne graniczne daty romantyzmu polskiego to 1822 (rok wydania pierwszego tomu Poezji Mickiewicza) i 1863, rok wybuchu powstania styczniowego, uważanego za „ostatni plon” romantyzmu literackiego i politycznego, za klęskę idei powstania narodowego, wyrosłej na podłożu bezkompromisowo pojmowanego patriotyzmu, i za koniec romantycznych marzeń o jawnej walce zbrojnej z zaborcami.

Wewnętrzną cezurę romantyzmu w Polsce wyznacza rok 1830, data wybuchu powstania listopadowego. Wydarzenia powstańcze i ich konsekwencje – odpływ wybitnych twórców na emigrację – spowodują radykalną zmianę w duchowym życiu narodu. Dlatego mówimy o tzw. romantyzmie przedlistopadowym do roku 1830, zaś po tej dacie o romantyzmie krajowym i emigracyjnym, nazywanym też literaturą Wielkiej Emigracji.

Tę tradycyjną periodyzację polskiego romantyzmu uzupełnia zazwyczaj klasyfikacja środowiskowa, wskazująca na główne ośrodki, w których kształtowały się tendencje przedromantyczne, bezpośrednio poprzedzające wystąpienie Mickiewicza. Ośrodki te to przede wszystkim miasta akademickie: stołeczna Warszawa pierwszych lat Królestwa Kongresowego (lata 1815-1822 to pierwszy okres aktywności młodej prasy warszawskiej i działalności Kazimierza Brodzińskiego) i w pełni już romantyczna Warszawa polistopadowa, dalej Wilno z okresu wpływów Lelewela na młodzież akademicką i działalności filomackiej, a także dwa ośrodki kresowe z wysoko -rozwiniętym szkolnictwem średnim: wołyński Krzemieniec z działającym tam prężnym ugrupowaniem rówieśników tzw. Klubem Piśmienniczym (Tymon Zaborowski, Zorian Dołęga Chodakowski, Józef Korzeniowski) oraz szkoła bazyliańska w Humaniu, której wychowankowie, skupieni w przyjacielskiej grupie o nazwie Za-Go-Gra (Bohdan Zaleski, Seweryn Goszczyński, Michał Grabowski), później będą znani w literaturze jako „szkoła ukraińska”. Jest to nazwa utworzona przez krytyka Michała Grabowskiego i obejmuje wszystkie indywidualności twórcze wczesnego romantyzmu związane biograficznie i artystycznie (pod względem tematyki i języka poetyckiego) z Ukrainą. Najwybitniejszym poetą tego nurtu był autor poematu Maria, Antoni Malczewski, zajmujący w dziejach romantyzmu poi- skiego pozycję odosobnioną, lecz o szczególnie silnym wpływie na późniejszych poetów. W Galicji funkcję głównego ośrodka romantycznego pełnił Lwów, w pierwszym okresie dzięki teatralnej oraz filozoficzno-pu- blicystycznej działalności Jana Nepomucena Kamińskiego, który wprowadził na scenę lwowską sztuki polskich romantyków, Fredry i Korzeniowskiego, obok wielkiego repertuaru Schillera, Szekspira i Calderona.

Leave a Reply