Dwór królewski

Dwór królewski był tradycyjnie muzykalny, za czasów saskich Warszawa miała jedną z najlepszych w Europie operę, otwartą dla zwykłej publiczności. Stanisław August bardziej cenił sobie balet, rozumiał jednak społeczne znaczenie opery. Jak wszystkie dziedziny sztuki, tak i muzyka ulegała wpływom oświeceniowego dydaktyzmu, co dawało miejsce uprzywilejowane twórczości wokalnej, mającej szerzyć nowe idee przed stosunkowo licznym audytorium. Nie znaczy to, że muzyka instrumen-talna ulegała zaniedbaniu. Przeciwnie, można mówić o rozkwicie takich jej form, jak symfonia, koncert skrzypcowy, utwór kameralny. Instrumentem domowego muzykowania staje się fortepian, stąd liczne utwory na ten instrument (np. sonatiny).

Powstanie opery polskiej wiąże się ściśle z rozwojem sceny narodowej. Początkowo libretta tłumaczono lub przerabiano z tekstów obcych, dostosowując realia do polskiej rzeczywistości. Forma muzyczna miała przede wszystkim „bawić”, uprzyjemniać odbiór pouczających treści. Szczególną popularność zyskał typ opery wodewilowej, którego muzyka mogła się ograniczać do piosenek dość luźno umieszczanych między partiami mówionymi utwory bogatsze w muzykę miały jeszcze arie, sceny ansamblowe (zbiorowe) i chóry. Łatwa w odbiorze muzyka czerpała elementy melodyczno-rytmiczne z dwóch źródeł najważniejszych: z europejskiego repertuaru muzyki galant (rokokowa finezja

– 1 lekkość) oraz z rodzimego folkloru, reprezentowanego głównie przez mazurki, krakowiaki i polonezy. Formę wodewilową mają tak wybitne utwory, jak Nędza uszczęśliwiona Macieja Kamieńskiego z librettem Bohomolca i Bogusławskiego (wystawiona w 1778 roku pierwsza opera w dziejach muzyki polskiej) oraz – długo uznawany za wzór opery narodowej – Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Jana Stefaniego do libretta Wojciecha Bogusławskiego. Krakowiaki, mazurki i polonezy miały stanowić podstawę opery narodowej, ale to nie wystarczało za element niezbędny uważano jeszcze występowanie w niej ludu. Postulat ten odnosił się również do opery historycznej, popularnej zwłaszcza na początku XIX wieku (np. Król Łokietek Józefa Elsnera, Cecylia Piaseczyńska Karola Kurpińskiego). Bohaterów ludowych charakteryzowano za pomocą gwarowej stylizacji języka oraz prostych melodii, w czym zwłaszcza celował Elsner (Jagiełło w Tenczynie). W okresie późnego oświecenia ukształtowały się nowe formy opery, zwłaszcza melodramat, w którym muzyka instrumentalna i partie mówione występowały na przemian (np. Piast Lessela z tekstem Niemcewicza), i opera komiczna, gatunek o rozbudowanej muzyce i stosunkowo bogatej skali nastrojów. W tej formie przedstawiano najczęściej obrazy z przeszłości narodowej (np. Zamek na Czorsztynie Kurpińskiego).

Leave a Reply