Nauka

Sarmatyzm

Jednym z ważnych wyznaczników sarmatyzmu była także religijność, oddziaływająca, jak powiedziano, na zasadzie ideologii, a trady- cjonalistyczne do niej przywiązanie wzmogło się jeszcze bardziej w okresie dla niepodległości państwa szczególnie niebezpiecznym, tj. w czasie wojen kozackich oraz w dobie „potopu” szwedzkiego. Podkreślenie w tym miejscu ujemnego wpływu tych wojen na literaturę i życie umysłowe byłoby banałem. Można tylko Read the rest of this entry »

Dramat insurekcji listopadowej

Po upadku powstania listopadowego spora część literatury, nawet tzw. nurtu rozrachunkowego, będzie głosić z entuzjazmem piękno walki wyzwoleńczej (Reduta Ordona Mickiewicza, Sonety wojenne Gar- czyńskiego, Powstanie narodu polskiego Mochnackiego), chociaż gorzka świadomość klęski, a zwłaszcza samotności i izolacji w społeczeństwie, jaką przeżyli spiskowcy i powstańcy, sprawi, że w dyskusji nad formą przyszłego powstania romantycy zwrócą się ku hasłom solidarności społecznej, rozumianej częściej jako patriotyczny postulat „powstania całego narodu” niż jako dosłowne wskazanie na masy ludowe jako motor i cel postępu społecznego.

Read the rest of this entry »

Okres zamykający barok polski

Za panowania tego monarchy barok polski okrzepł i stał się nurtem nabierającym powszechnie zasadniczego znaczenia. Na czasy następcy Zygmunta, jego syna Władysława IV, przypadł krótki rozkwit kultury i literatury barokowej, stłumiony jednak nieodwracalnie wojnami kozackimi, zwłaszcza „potopem” szwedzkim (1655-1660) w żałosnym, ale i heroicznym dla narodu okresie panowania Jana Kazimierza. Czasy Władysława IV były zresztą nie mniej niespokojne niż panowanie Zygmunta III, dlatego też barok polski od swego zarania nabierał cech „kultury międzywojennej”, równie łatwo ulegającej powszechnym lękom jak euforii, od rycerskiego wyrzeczenia się i od ascezy przenoszącej się prędko ku dworskiej zmysłowości. Te również okoliczności nadały barokowi polskiemu swoisty charakter „kultury sarmackiej”, której szczytowy rozkwit nastąpił w drugiej połowie XVII wieku, zwłaszcza za panowania Jana III Sobieskiego (1674-1696).

Read the rest of this entry »

Barok

Ponieważ określenie „barok” odnosiło się pierwotnie do cech formalnych przedmiotu, a więc po prostu do jego wyglądu zewnętrznego, termin ten skojarzył się w potocznej świadomości ze stylem. Wspomniana zaś względna masowość kultury barokowej sprzyjała uformowaniu się i szerokiemu oddziaływaniu stereotypów formalnych, nie zawsze najdoskonalszych, ale raczej przystępniejszych, popularnych. Dlatego niekiedy „styl barokowy” widzimy poprzez te popularne stereotypy, obniżające z pewnością w naszym wyobrażeniu wartość mistrzowskich pierwowzorów, których były replikami, łatwo wpadającymi w naiwną przesadę. Z takiej właśnie genezy dziś jeszcze używanych określeń w rodzaju „barokowy wygląd” lub „barokowa kwiecistość” powinniśmy sobie zdawać sprawę.

Read the rest of this entry »

Postulat dostępności literatury

Postulat dostępności literatury dla jak najszerszego kręgu odbiorców wiązał się niewątpliwie z oświeceniową ideą szerzenia wiedzy, miał jednak źródło znacznie głębsze, bo w filozofii Rousseau. Przeciwko elitarności wysuwano postulat „lubej prostoty”, odnoszący się głównie do warstwy językowo-stylistycznej utworu. Sentymentalizm nie przyjął reguły trzech stylów, dla osiągnięcia swych celów musiał stworzyć styl nowy, oparty na języku mówionym (zwłaszcza w powieści). Wykluczał jednak słowa zbyt pospolite, a zwłaszcza „grube”. Niekiedy stosował stylizację gwarową (np. w sielankach), naśladował też śpiewność ludowego wiersza (np. liryka Karpińskiego). Panował pogląd, że tonacja uczuciowa zależy w dużym stopniu od prostoty języka i melodyjności wiersza.

Read the rest of this entry »

Bajronizm w pierwszej fazie romantyzmu

Bajronizm w pierwszej fazie romantyzmu polskiego oznacza głównie nowy typ bohatera, postaci dumnej i namiętnej, często obciążonej brzemieniem zbrodni, tajemniczej i wyniesionej ponad przeciętność otoczenia. Mówiło się wtedy o „czarnej wyobraźni” Byrona i łączono ten typ artyzmu z przedromantycznym jeszcze nurtem frenezji i grozy.

Wielki urok powieści Waltera Scotta polegał na odtworzeniu w nich piękna zamierzchłej przeszłości z jej lokalnym i historycznym kolorytem, oddanym w drobiazgowych szczegółach antykwarycznych.

Read the rest of this entry »

Kategorie
Literatura
    System reklamy Test