Barokowa teoria wartości

Barokowa teoria wartości odtworzyła więc hierarchiczny, neoplatoń- ski system wartości, znany w średniowiecznej scholastyce, na którego szczycie jako ostateczny cel i punkt dojścia mieściła się wartość absolutna – Absolut, czyli Bóg. Mniej jednak przejrzysta niż w średniowiecznym systemie religijno-filozoficznym była sytuacja człowieka, wyrwanego, jak pamiętamy, z ptolemejskiego’ geocentrycznego schematu rzeczywistości. Zawieszony w przestrzeni pomiędzy „państwem Bożym” a „państwem diabelskim” (jak określał to znowu aktualny wzorzec rzeczywistości sformułowany u schyłku starożytności przez św. Augustyna), człowiek nie widział oczywistej możliwości używania rozumu w swych aktach wyboru i w aktach poznania. Barokowa teoria wartości, podobnie jak filozofia poznania, opierała się więc zasadniczo na akcie woli (woluntaryzm), który – jak u Kartezjusza i u Pascala – poprzedza decyzję posługiwania się rozumem, zresztą nie po to, aby twierdzić lub zaprzeczać, lecz aby przedstawiać sobie rzeczywistość. Otóż właśnie wybór wartości nietrwałych, choć .nęcących nazywany tu jest pożądaniem, wybór zaś wartości nieprzemijających – miłością, pierwszy wynika z woli zawierzenia zmysłom, drugi opiera się na wierze Słowu. Estetyka barokowa widoczna i w sztuce, i w literaturze tego okresu stanowi ilustrację owej teorii. Nie tylko epitety określające urodę odnoszą się tam zazwyczaj do przedmiotów cielesnych i nietrwałych (jak ciało ludzkie, rośliny) lub wręcz martwych (metale, kamienie szlachetne), ale również odwrotnie: te właśnie przedmioty cielesne, nietrwałe lub martwe, stanowią składniki porównań i metafor mówiących o urodzie i o szczęściu (względnie raczej radości) zmysłowej.

One Response to “Barokowa teoria wartości”

Leave a Reply