Barok

Ponieważ określenie „barok” odnosiło się pierwotnie do cech formalnych przedmiotu, a więc po prostu do jego wyglądu zewnętrznego, termin ten skojarzył się w potocznej świadomości ze stylem. Wspomniana zaś względna masowość kultury barokowej sprzyjała uformowaniu się i szerokiemu oddziaływaniu stereotypów formalnych, nie zawsze najdoskonalszych, ale raczej przystępniejszych, popularnych. Dlatego niekiedy „styl barokowy” widzimy poprzez te popularne stereotypy, obniżające z pewnością w naszym wyobrażeniu wartość mistrzowskich pierwowzorów, których były replikami, łatwo wpadającymi w naiwną przesadę. Z takiej właśnie genezy dziś jeszcze używanych określeń w rodzaju „barokowy wygląd” lub „barokowa kwiecistość” powinniśmy sobie zdawać sprawę.

Barok jako pojęcie okresu wiąże się ze wspomnianym wyżej określeniem stylowym, mówi się bowiem, iż w zasadzie w całej kulturze europejskiej około połowy wieku XVII panował styl barokowy. Bardzo trudno jednak wyznaczyć początek i koniec tej epoki, mówienie zaś o granicach chronologicznych „powszechnego” baroku nie miałoby sensu. Chronologię baroku mogą tylko wyznaczyć setki dat mniej więcej jednoczesnych związanych z analogicznymi zjawiskami artystycznymi, filozoficznymi i literackimi. Dla każdej kultury narodowej osobno należy wyznaczać chronologię baroku. Dodajmy, iż tradycyjne pojęcia stylu oraz epoki stają się coraz bardziej ciasne, dlatego historyk literatury chętniej mówi o prądzie barokowym, który wyobrażamy sobie jako „kompleks cech ideowych, cech świata przedstawionego oraz cech gatunkowo-kompozycyjnych i językowych” (H. Markiewicz). Jak widać, oprócz cech formalnych dzieła bierze się przy tym pod uwagę jego ideologię, zakładając, iż obydwa te aspekty odzwierciedlają się w obrazie świata przedstawionego przez dany utwór literacki.

Leave a Reply