Arianizm

Z podobnych teorii korzystali zazwyczaj ochoczo panujący, którzy widzieli korzyść w podporządkowaniu ideologii i światopoglądu interesom władzy. W Polsce XVIII wieku taka publicystyka ani tym bardziej takie machinacje były nie do pomyślenia, gdyż szlachta z nerwową wręcz nieufnością śledziła każdy ruch swego monarchy, podejrzewając go (Zygmunta III, całkiem zresztą słusznie) o zamiar wprowadzenia absolutum dominium, czyli władzy absolutnej. Miraż „złotej wolności” stał więc również na straży swobód religijnych w Polsce doby baroku, gdzie na nietolerancję ustawową musiała pozwolić zgoda większości. Wiado-mo także, iż szlachta kalwińska w równej mierze co katolicka pozbyłaby się mniejszości radykalnej, a moralnie i filozoficznie światlejszej, czyli tzw. braci polskich albo arian. Tych jednak, jako mniej groźnych w teorii doktryny i wyznania, mniej licznych, a niekiedy i życiowo mniej „praktycznych”, brali w obronę przywódcy ruchu odrodzeniowego i reformatorskiego w Kościele katolickim, kierując się także i taktyką działań przeciwko kalwinom.

Arianizm do pewnego momentu był jedną z jaśniejszych kart w dziejach ruchu narodowego odrodzenia moralnego i społecznego, poprzedzając nigdy właściwie do końca nie doprowadzone inicjatywy moralistów i reformatorów doby baroku i oświecenia. Jednakże na przełomie XVI i XVII wieku zaostrzające się spory wewnętrzne zaczęły wyjaławiać stopniowo europejską, a także i polską reformację. Był to zapewne jeden z powodów tzw. konwersji, czyli przechodzenia na powrót od wyznań reformowanych do katolicyzmu, też już znacznie przeobrażonego od czasów doniosłego dla całej kultury zachodnioeuropejskiej soboru w Trydencie (1545-1563), którego uchwały przyjęte jeszcze przez Zygmunta Augusta w roku 1564 w znacznej mierze ukształtowały barok polski – nie tylko jego duchowość, ale również formy wyrazu myśli oraz uczuć.

One Response to “Arianizm”

Leave a Reply