Ogromna popularność pieśni ludowej

Ogromna popularność pieśni ludowej w tym okresie objawiła romantykom nową wartość – jedność słowa i melodyki. W muzyce romantycznej melodyka jest tym właśnie terenem, na którym przejawia się styl narodowy. Obok marzeń o muzyce uniwersalnej pojawia się w miarę rozwoju romantyzmu wiele „swojskich” nurtów, w Polsce w kompozycjach Moniuszki i w odmienny, pełniejszy sposób – u Chopina, Po-jawiają się nowe gatunki taneczne, czerpiące inspirację z tradycji narodowych, szczególnie z folkloru wiejskiego i miejskiego (mazurek i polonez w Polsce, powstanie słynnego walca wiedeńskiego).

Read the rest of this entry »

Arianizm

Z podobnych teorii korzystali zazwyczaj ochoczo panujący, którzy widzieli korzyść w podporządkowaniu ideologii i światopoglądu interesom władzy. W Polsce XVIII wieku taka publicystyka ani tym bardziej takie machinacje były nie do pomyślenia, gdyż szlachta z nerwową wręcz nieufnością śledziła każdy ruch swego monarchy, podejrzewając go (Zygmunta III, całkiem zresztą słusznie) o zamiar wprowadzenia absolutum dominium, czyli władzy absolutnej. Miraż „złotej wolności” stał więc również na straży swobód religijnych w Polsce doby baroku, gdzie na nietolerancję ustawową musiała pozwolić zgoda większości. Wiado-mo także, iż szlachta kalwińska w równej mierze co katolicka pozbyłaby się mniejszości radykalnej, a moralnie i filozoficznie światlejszej, czyli tzw. braci polskich albo arian. Tych jednak, jako mniej groźnych w teorii doktryny i wyznania, mniej licznych, a niekiedy i życiowo mniej „praktycznych”, brali w obronę przywódcy ruchu odrodzeniowego i reformatorskiego w Kościele katolickim, kierując się także i taktyką działań przeciwko kalwinom.

Read the rest of this entry »

Pytaniem nurtującym historyka literatury

Pytaniem nurtującym historyka literatury lubiącego mieć przed oczyma również i dzieje sztuki jest kwestia, czy w kulturze barokowej, konkretnie zaś na obszarze baroku polskiego, istniał i objawiał się związek pomiędzy poezją a malarstwem, rzeźbą i architekturą. Wiadomo bowiem, iż właśnie estetyka barokowa określała wspólnotę i pokrewieństwo rozmaitych dziedzin twórczości, uważając, jak powiedzieliśmy już poprzednio, obraz za podstawową i jakby ogólną jednostkę znaczeniową wypowiedzi. Była to idea wywodząca się z renesansowego zainteresowania symboliką scen mitologicznych sztuki starożytnej oraz tajemnym sensem hieroglifów i znaków magicznych, którym humaniści renesansowi po-święcali z pasją wiele dociekań, wierząc pod wpływem przypomnianych koncepcji neoplatońskich w istnienie ukrytej przed oczyma profanów wiedzy wtajemniczonych. Można więc powiedzieć, iż było to swoiste odrodzenie symbolizmu średniowiecznego, z tym jedynie, iż w średniowieczu cała natura jawiła się oczom ludzkim jako zbiór znaków kierujących myśli ku rzeczywistości nadprzyrodzonej, natomiast renesans i barok poszukiwały ukrytych związków pomiędzy przedmiotami i znakami świata realnego, pomiędzy sferą idei a poziomem rzeczy.

Read the rest of this entry »

Działalność drugiego pokolenia romantyków

W drugim pokoleniu tworzą: Ludwik Sztyrmer, Józef Ignacy Kraszewski, Narcyza Żmichowska, Edward Dembowski, Ryszard Berwiń- ski, Cyprian Norwid, Teofil Lenartowicz, Ludwik Kondratowicz (Syrokomla), Kornel Ujejski – poeci urodzeni około roku 182,0. W malarstwie to pokolenie reprezentuje Henryk Rodakowski, w muzyce – Stanisław Moniuszko.

Działalność drugiego pokolenia romantyków również przeżywa się w latach pięćdziesiątych XIX stulecia, wstrząs pokoleniowy przyniosła jego uczestnikom tragedia represji paskiewiczowskich po powstaniu listopadowym i rozczarowanie polityczne, a zwłaszcza społeczne nie spełnioną Wiosną Ludów. Doprowadza to zrazu do ostrej krytyki romantyzmu i do pewnej defensywy tego kierunku podczas rozkwitu powieści i nasilenia nowych, realistycznych tendencji w literaturze, po czym na krótko przed powstaniem styczniowym (lata 1858-1863) występuje w zaborze austriackim tzw. pokolenie przedburzowców (Mieczysław Romanowski, Walery Łoziński, Józef Narzymski), nazywane też generacją 1860, zbuntowane przeciw pogłębiającemu się marazmowi oraz depresji kulturalnej i politycznej społeczeństwa. Pokolenie to zginie w czasie powstania lub po nim przejdzie na pozycje organicznikowskie, stale jednak będzie nurtowane owym wspólnym przeżyciem pokoleniowym.

Read the rest of this entry »

Barokowa teoria wartości

Barokowa teoria wartości odtworzyła więc hierarchiczny, neoplatoń- ski system wartości, znany w średniowiecznej scholastyce, na którego szczycie jako ostateczny cel i punkt dojścia mieściła się wartość absolutna – Absolut, czyli Bóg. Mniej jednak przejrzysta niż w średniowiecznym systemie religijno-filozoficznym była sytuacja człowieka, wyrwanego, jak pamiętamy, z Read the rest of this entry »

Arcydzieło romantyzmu polistopadowego

Forma powieści zawiera także inny postulat romantyzmu: łączenia pierwiastków sprzecznych – w tym wypadku analizy przeżyć własnych oraz emocji bohaterów – z obiektywną obserwacją społeczną. Ogólny postulat Brodzińskiego w stosunku do powieści wysunięty w uniwersy- teckich kursach estetyki na początku stulecia, by była „zwierciadłem wieku i narodu”, przekształca się teraz w konkretne żądanie realizmu hi- storyczno-obyczajowego i przedmiotowości w literaturze, w myśl innego, sławniejszego „zwierciadła przechadzającego się po gościńcu” z teorii powieści Stendhala.

Read the rest of this entry »

Kategorie